inspraaktekst Strategische Agenda 2050

Statencommissie Strategische Opgaven  26-3-2026.

Geachte voorzitter, Commissieleden, beste mensen,

Ik ben Thom van Riet en ik spreek namens de initiatiefgroep Spoor 2050. Een groep van ca honderd mensen. Allemaal voelen wij ons sterk betrokken bij de toekomst van Zeeland. Voor ons zelf, maar vooral voor onze kinderen en kleinkinderen.

 Allereerst willen wij onze complimenten maken voor het stimulerende initiatief van het OZO voor Zeeland 2050. Er komt veel op onze provincie af en er zullen dringend keuzes gemaakt moeten worden. Lastige keuzes. Maar niet kiezen is ook een keuze en meestal een slechte.

 Zeeland 2050: Bruisende steden en sterke dorpen, magneet voor talent, clean energy port, groeimotoren die elkaar aanjagen. En voor iedereen gratis bier?

 Wij voelen ons zeker aangesproken door de stimulerende teksten. Maar deze roepen ook flinke vragen op: Wat bedoelen we bijvoorbeeld met bruisende steden? Middelburg een kopie van Leiden? Goes het Zeeuwse Zoetermeer? Dordrecht als voorbeeld voor Vlissingen en Terneuzen?

Misschien zijn er aantrekkelijke aspecten, maar willen we écht de randstad achterna? Wat is hiervan de meerwaarde? En welk probleem lossen we hiermee op?

 De afbrokkelende Zeeuwse procesindustrie is een ernstige zorg voor onze werkgelegenheid, maar leveren twee of misschien wel 4 extra kerncentrales hiervoor de oplossing? Of zijn ze juist een extra bedreiging?

Hoeveel hectaren zijn nodig voor de huisvesting van 150.000 extra inwoners met de bijbehorende voorzieningen, bedrijven en infrastructuur? Wat is de impact van dit alles op de landbouw, de recreatie, de natuurfuncties, de waterveiligheid? Wat is de bijdrage naar een Brede Welvaart?

 En wat resteert er dan in 2050 nog van de kernwaarden van Zeeland? Van onze open, schone, groene delta? En van onze Zeeuwse cultuur?

 Allemaal vragen die wij al hebben benoemd via onze openbrief en onze inbreng in het Oostkerkdebat in november.

 Amper 3 weken geleden verscheen de Strategische Agenda. Het lobbydocument Zeeland 2050 is hiermee verbeterd en aangevuld. De agenda vormt de kaders voor het overleg dat u, samen met de andere Zeeuwse overheden, met de Rijksoverheid wil voeren.

Vandaag hadden wij ons commentaar willen geven. Maar ons werk is nu nog niet af.

Voor een strategie die zich richt op een periode van 25 jaar claimen wij nu, naast deze 5 minuten, 2 weken extra tijd voor nader denkwerk en overleg. Ons inhoudelijk commentaar zal u op een andere wijze bereiken, ruim vóór de behandeling in PS op 17 april.

Om u niet helemaal teleur te stellen zal ik nu op één aspect wél ingaan:

 De betrokkenheid van de Zeeuwen bij ‘Zeeland 2050’ is onvoldoende. Zeker, GS hebben ‘de polder’ bijeen geroepen, een breed palet aan organisaties is benoemd tot ‘partners’ van Zeeland 2050. Een nuttige aanzet. Maar dit is ook een ernstige beperking: Door bestaande belangen, gegroeide verhoudingen, ingesleten opvattingen en aansprekende minderheden worden relevante groepen en meningen gemist. Een ambitieus programma als Zeeland 2050 verdient beter.

De Zeeuwse samenleving moet breder en systematischer worden betrokken. En dat hoeft niet via een tijdrovend burgerberaad.

Sneller en effectiever is de methodiek van de PWE, de Participatieve Waarden Evaluatie. Deze methode wordt regelmatig en succesvol ingezet door gemeenten, provincies en andere overheden. Beleidsmakers en politici worden zo in staat gesteld om de waarden, principes en voorkeuren van grote groepen inwoners te achterhalen. Ook de betrokkenheid bij de besluitvorming wordt hiermee verhoogd. Een samenwerking met het Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving van de HZ lijkt zeker nuttig.

Tot slot voorzitter,

De voorliggende agenda is ambitieus. Zeker in de huidige onzekere tijden. Juist dáárom is het van groot belang om de Zeeuwen stevig te betrekken bij onze gezamenlijke toekomst.

En ook om in het proces flexibiliteit te organiseren en alternatieven open te houden. Dogma’s zijn immers de vijand van vooruitgang.

Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid

Dank voorzitter, dat ik vanmiddag de gelegenheid krijg om in te spreken op het onderwerp “Voorwaardenpakket Kerncentrales in Zeeland”. Mijn naam is Roel Adriaansens en ik kom namens Spoor 2050, waar wij ons bezighouden met de plannen rondom “Zeeland 2050”. De bouw en het bedrijven van kerncentrales kerncentrales vormen terecht een belangrijk onderwerp in Zeeland 2050 en om die reden sta ik hier dan ook vandaag met twee punten waar ik uw aandacht voor wil vragen.

Het eerste punt is wellicht semantisch, maar wij willen het toch onder de aandacht brengen. Het voorwaardenpakket 2.0 is in de motie opgesplitst in “Harde Voorwaarden” en “Richtinggevende voorwaarden”. De “Harde Voorwaarden” zouden volgens de motie ‘randvoorwaardelijk’ moeten zijn. Wij zouden graag bevestigd zien dat GS onder ‘randvoorwaardelijk’ verstaat dat wanneer niet aan de “Harde Voorwaarden” voldaan wordt of kan worden of wanneer de landelijke overheid besluit niet aan deze voorwaarden te voldoen, dat de Provincie dan niet meewerkt aan de realisatie van de kerncentrales, door bijvoorbeeld niet mee te werken aan vergunningverlening, het faciliteren van de bouw van de centrales en dergelijke.

Wij vragen dit omdat in de PZC van 10 maart jl. gemeld wordt dat gedeputeerde Aalbers gezegd zou hebben dat de Provincie niet beslissingsbevoegd is over het ontwerp van de kerncentrales. De gedeputeerde zou gezegd hebben dat de voorwaarden een “openingsbod” zijn voor onderhandelingen met de nationale overheid. De term ‘openingsbod’ suggereert wat ons betreft te veel ruimte voor onderhandelingen, met name voor wat betreft de “Harde Voorwaarden”. Wij zien de “Harde Voorwaarden” als minimumvoorwaarden en elke concessie hierop zou niet geaccepteerd mogen worden.

Het tweede punt dat ik vandaag wil aanroeren betreft iets wat wij Plan B hebben genoemd. De voorliggende motie van GS gaat over de onderhandeling van een Rijk-Regiopakket wanneer besloten wordt om kerncentrales in Zeeland te bouwen. Een Rijk-Regiopakket is volgens de landelijke overheid[1]: “Een gezamenlijk pakket van maatregelen voor de regio waarin de kerncentrales gebouwd worden. Dit pakket is bedoeld om de impact op de leefomgeving te verminderen en tegelijkertijd speelt het in op de gezamenlijke kansen en belangen voor de toekomst van de regio.”

Het pakket moet dus de effecten van kerncentrales op de leefomgeving van kerncentrales mitigeren, maar ook de “kansen en belangen voor de toekomst van de regio” versterken. Onze vraag is nu: “Wat als de kerncentrales hier niet gebouwd gaan worden?”. De visie voor Zeeland 2050 steunt zwaar op de bouw van kerncentrales en het Rijk-Regiopakket moet ervoor zorgen dat de ontwikkelkansen voor Zeeland met hulp van de landelijke overheid gerealiseerd worden. Maar wij zijn van mening dat Zeeland ook een Plan B nodig heeft wanneer zou besloten worden om geen kerncentrales te bouwen. Hoe worden de ontwikkelkansen voor Zeeland georganiseerd als er geen Rijk-Regiopakket komt?

Wij begrijpen dat de Provincie en ook het huidige kabinet momenteel sterk neigen naar de bouw van 2 - 4 kerncentrales, maar ik wil in dit verband refereren naar een studie[2] van TNO van oktober 2025 waaruit blijkt dat de kosten van het energiesysteem voor Nederland ca. 700 miljoen euro per jaar hoger zijn wanneer de energie-intensieve industrie als de staalindustrie, de basischemie, de kunstmestindustrie in 2050 nog maar de helft zo groot zijn als vandaag de dag. Wij horen dagelijks de berichten van Dow, Yara, en Tata hoe moeilijk zij het hebben met de huidige energieprijzen in Nederland.

Verder blijkt er ook geen enkel energiebedrijf bereid te zijn om het financiële risico te dragen voor de bouw van nieuwe kerncentrales. Het ziet er naar uit dat de Nederlandse overheid aan de lat zal moeten staan voor de investering van 40 – 60 miljard euro in de nieuwe centrales en tegen de rente op staatsobligaties is dat een jaarlijkse extra last van 1,2 – 1,8 miljard euro extra.  

Dit alles om maar aan te geven dat kerncentrales de jaarlijkse kosten voor energie in Nederland met 2 tot 2.5 miljard euro kunnen verhogen.

De beslissing om kerncentrales te bouwen is dus absoluut nog niet zeker. Zo is het deze maand precies 15 jaar geleden dat vergaande plannen voor de bouw van een tweede kerncentrale in Borssele plotseling gecanseld moesten worden. (Fukushima, 11-3-2011)

Daarom de vraag hier: “Wat is het Plan B voor Zeeland als er geen kerncentrales komen?” Ook in dat geval zijn de elementen uit het voorwaarden pakket, die betrekking hebben op de kansen en belangen van Zeeland in 2050 hard nodig om goed wonen en leven in Zeeland voor de toekomst zeker te stellen.

[1] Website “Overkernenergie.nl”, Ministerie EZK / Ministerie IenW, https://www.overkernenergie.nl/plannen-rond-kernenergie/nieuwe-kerncentrales/rijk-regiopakket

[2] Systeemkostenanalyse kernenergie - Impact van nieuwe kerncentrales op de kosten van het energiesysteem, TNO (2025), https://open.overheid.nl/documenten/a2d0b305-da39-4545-a74e-f024d8ab82d4/file

Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid

Geachte mevrouw / mijnheer,

Uw verkiezing tot lid van de gemeenteraad is wat ons betreft meer dan een felicitatie waard. U mag deel uitmaken van de volksvertegenwoordiging in uw gemeente. Niet voor niets wordt de rol van volksvertegenwoordiger in het Nederlandse bestel als de meest belangrijke gezien. Wij wensen u veel geluk met uw (her)verkiezing en wensen u veel sterkte en succes toe in de komende vier jaren

Voor Zeeland en (dus)  voor uw gemeente spelen belangrijke zaken. Het project Zeeland 2050 agendeert terecht dat er keuzen gemaakt moeten worden om richting te geven aan de Zeeuwse toekomst. De Strategische agenda die daarbij wordt opgesteld bevat kaders daarvoor. U kunt daarmee een stempel zetten op de toekomst.

Wij, de groeiende groep mensen van SPOOR 2050, nemen deel aan het debat over Zeeland 2050. Ook wij zijn ervan overtuigd dat Brede Welvaart, het leidende thema in Zeeland 2050 Zeeland verder kan helpen. Onze visie daarover deelden we inmiddels met de Provincie, op www.SPOOR2050.NL  treft u deze aan.
Een aantal aspecten die naar ons idee verder doordacht moeten willen we nu reeds onder uw aandacht brengen.

• In de eerste plaats gaat het dan over de breedte van het debat en het aantal Zeeuwen dat betrokken wordt bij dit project. Als er grote veranderingen worden voorgesteld is de inbreng, de wijsheid en visie van heel veel mensen van groot belang. Daarmee krijgen projecten niet alleen meer en beter draagvlak, de nieuwe wegen zijn daarmee ook beter doordacht.
• In de tweede plaats gaat het over waterveiligheid, natuur en landschap: het fundament van ons bestaan. Naar onze mening -en die van vele anderen- kan Zeeland alleen veilig en leefbaar blijven met een ecologisch goed functionerend delta­systeem dat ‘meegroeit’ met het stijgende water. De natuur kan onze bondgenoot zijn bij natuurlijker kustbeheer én bij het waarborgen van voldoende zoet water voor landbouw en voedselvoorziening.
• In de derde plaats vragen wij uw aandacht voor belangrijke kwesties rondom de economie en energievoorziening. Zeeland 2050 zet sterk in op (nieuwe) kerncentrales, vooral of uitsluitend voor de chemische industrie. Nog afgezien van de enorme kosten daarvan is de vraag gewettigd hoe lang de chemische industrie nog in onze (West Europese) regio aanwezig kan zijn nu de prijs voor energie een beslissende factor lijkt. Zijn extra hoogspanningsmasten en koeltorens ons  deel? En zo ja past dat bij de alsdan noodzakelijke en nu reeds wenselijke nieuwe bedrijvigheid die past bij  Brede Welvaart?

Wij hopen dat u bovenstaande punten (ook) wilt betrekken bij afwegingen en besluiten over Zeeland 2050 en daarmee verbonden onderwerpen. Binnenkort ontvangt u van ons ook een reactie op de Strategische Agenda van het OZO.  

Wij danken u voor uw aandacht en wensen u en uw gemeenteraad veel wijsheid toe.

Hoogachtend, namens de ‘SPOOR mensen,

Thom van Riet en Marten Wiersma

Spoor 2050

Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid

Dank u wel voorzitter, en leden van de commissie.

Het is een eer en een genoegen dat ik u mag toespreken over een buitengewoon belangrijk en urgent onderwerp. Daarover is het Concept Uitvoeringsprogramma Zuidwestelijke Delta glashelder. Binnen het werkgebied van uw commissie komt volgende week de Strategische Agenda aan de orde. Het fundament daarvan: natuur, waterveiligheid, klimaat en zoetwater, hoofdstuk 4.4 bevestigt belang en urgentie.

Echter, de roadmap ‘Naar een Groeiende Delta’ geeft ons nog niet het vertrouwen dat de provincie Zeeland zich actief, innovatief en ruimtelijk integrerend opstelt ten opzichte van de grote uitdagingen in onze leefomgeving door klimaatverandering, zeespiegelstijging en het verlies aan natuur- en waterkwaliteit.

Wat daarbij opvalt, is dat een voor de Zeeuwse leefomgeving essentieel doel ontbreekt als hoofdlijn in de provinciale strategie: herstel van de ecologische veerkracht, naast veiligheid en klimaatbestendigheid.

Voor een ecologisch gezond Zeeland zal de balans moeten worden hersteld tussen agrarisch gebruik en natuur, en tussen scheepvaart, haven- en industriële activiteiten en natuur. Dit laatste met name in en rond de Westerschelde. Daarnaast is herstel van het estuariene karakter en de waterkwaliteit van de deltawateren nodig door meer verbindingen met de zee en de rivieren te creëren (zie ook de Programmatische Aanpak Grote Wateren van de ministeries IenW en LVVN en de Natuur Herstel Verordening).

Het gesprek daarover is noodzakelijk. In dat gesprek kan integratie van functies – bijvoorbeeld landbouw met natuur, waterveiligheid en recreatie besproken en afgewogen worden.

Wij denken dat het belangrijk is dat de provincie zelf het initiatief neemt om samen met de rijkspartijen maatregelen te ontwikkelen. Als we dat níet doen is de kans groot dat door het rijk ontwikkelde opties voor de Deltabeslissing Rivieren en Delta en voor het invulling geven aan de Natuur Herstel Verordening voor Zeeland niet optimaal zijn vanuit de Zeeuwse belangen en kansen op rijksbijdragen voor geïntegreerde oplossingen worden gemist.

Terecht is Brede Welvaart het denkkader: het beoordelen van maatregelen op hun betekenis voor mens, natuur en samenleving, op de korte én lange termijn.

Maar het is klip en klaar dat het voor belangrijke gebruiksfuncties in de Zuidwestelijke Delta – landbouw, industrie, havens en scheepvaart, recreatie en toerisme, visserij en aquacultuur, drinkwater en energie – dringend nodig is deecologische veerkracht te versterken, zodat en ontwikkelruimte voor bedrijven behouden blijft en watergebonden sectoren, zoals de waterrecreatie en schelpdiersector niet verder verzwakken.

Het startpunt van het Uitvoeringsprogramma is goed verwoord in de bestuurlijke ambitie:

“De Zuidwestelijke Delta vormt de eerste delta ter wereld die heeft uitgedacht, uitgewerkt én in gang gezet wat nodig is om in 2050 voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering”.

Een geweldige inspiratie om dat te bereiken denken wij. Voor bestuur én bewoners.

Wel missen we belangrijke dingen in de voorgestelde Zeeuwse strategie.

Ten eerste: dat het knikpunt voor waterkwaliteit en ecologie is gepasseerd. Dat betekent dat nu een extra impuls nodig is om natuur en waterkwaliteit te verbeteren, zodat een gezonde leefomgeving én ruimte voor economische ontwikkeling behouden blijven.

Ten tweede: dat het fundamenteel aanpassen van de inrichting van het watersysteem in feite de enige realistische optie is.

Voorzitter, commissieleden,

Volgende week bespreekt u de strategische agenda. Belangrijk voor Zeeland, hoe verschillend ook gedacht wordt over diverse onderwerpen. Vanavond spreekt u over het fundament van die agenda. Dat op orde moet zijn, een voorwaarde om uw grote ambities met en in Zeeland te realiseren.

Die veranderingen zijn niet makkelijk, niet eenvoudig, vergen moed, ook en misschien wel juist van politici. Het gaat over morgen en overmorgen, over onze kinderen en kleinkinderen en hun plek in een leefbaar Zeeland. Dat gaat over ons allemaal.

Het gesprek over die veranderingen, ook over die aan ons fundament en veiligheid, kan en moet respectvol worden gevoerd. Door u, het waterschap, de gemeenten en met de mensen in de deelgebieden. Met inbreng van alle kennis die er is. Wij, de mensen van SPOOR 2050 nemen daar graag aan deel. Omdat het om onze toekomst gaat. De politiek is primair aan zet. Geen twijfel mogelijk. Alles is wel politiek, maar politiek is niet alles.

Wij wensen u veel wijsheid, wensen Zeeland een mooie toekomst!

Spoor 2050

Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid

Persbericht

‘Zeeland 2050’ gooit Zeeland overhoop

Middelburg, dinsdag 16 december 2025

Beste mevrouw, meneer,

Gisteren hebben wij als Spoor2050 een zienswijze ingediend op de Nota Ruimte van het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Daarbij reflecteren wij tevens op de zienswijze die vorige week door de Provincie Zeeland en het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) is ingediend. Volgens de Provincie en het OZO moet Zeeland namelijk helemaal overhoop, zowel op de korte als op

de lange termijn. Over de doelen en de verstrekkende consequenties daarvan is onvoldoende nagedacht. Hieronder de samenvatting van onze zienswijze.

Bouwput Zeeland.

De komende 25 jaar wordt Zeeland een forse bouwput. Tenminste als het aan GS en het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) ligt. In een periode van 15 á 20 jaar zouden 75.000 huizen en minstens

twee kerncentrales gebouwd moeten worden. In dezelfde periode moet ook het elektriciteitsnet met hoogspanningsmasten worden uitgebreid, zijn er extra kabeltunnels onder de Westerschelde in beeld en zullen we i.v.m. de toenemende overstromingsrisco’s forse stappen voor onze waterveiligheid moeten zetten. Voor dit alles zijn jarenlang, en in wisselende samenstelling, tienduizenden

bouwvakkers, ontwerpers en technici nodig. Arbeidsmigranten die van elders moeten worden aangetrokken, op tijdelijke basis hier moeten worden gehuisvest en gebruik zullen maken van de

Zeeuwse voorzieningen, wegen en zorg.

Waarvoor?

Maar dat is tijdelijk. Blijvend is dat Zeeland in relatief korte tijd blijvend 150.000 extra inwoners zou krijgen, een bevolkingsgroei van 40%! Dat is meer dan het huidige aantal inwoners van de gemeenten Middelburg, Vlissingen en Terneuzen samen! Naast de huisvesting betekent dit een forse extra vraag naar voorzieningen, artsen, scholen, wegen, openbaar vervoer, etc. En wat betekent dit voor de natuur, het landschap en de ruimtelijk inrichting in Zeeland? Onduidelijk is ook waar deze mensen moeten werken. In de plannen ontbreekt hiervoor een serieuze ambitie, terwijl de huidige Zeeuwse fossiele industrie het erg zwaar heeft en een significante krimp in industriebanen wordt verwacht. Een focus op het aantrekken van nieuwe duurzame bedrijven en industrieën zou de prioriteit moeten hebben. Zeeland heeft de ruimte en de logistieke mogelijkheden! Voor wie zijn al die woningen als de toekomstige bewoners geen werk kunnen vinden in Zeeland?

De Zeeuwse kernwaarden worden bedreigd.

De impact van de plannen op de Zeeuwse kernwaarden als ruimte en natuur en op de toeristische sector wordt in de plannen van de Provincie en het OZO niet aangegeven. De twee nieuwe

kerncentrales hebben samen 7 maal meer vermogen dan de huidige. De kans is reëel dat voor dewarmteafvoer koeltorens van 150m hoog of meer nodig zijn. De aanpak van stikstofproblematiek is

niet gericht op herstel van de natuur, maar op ruimte voor landbouw en woningbouw.

Pleidooi.

Wij pleiten voor een gematigde groei van het huizenbestand in overeenstemming met de vraag. Deze vraag zal vooral afhankelijk zijn van de (toekomstige) Zeeuwse werkgelegenheid én van de kwaliteit

van de leefomgeving. Laat Zeeland dan wel een plaats zijn waar innovaties in onderwijs, mobiliteit en zorg getest worden of als eerste geïmplementeerd. Wij zijn ervan overtuigd dat dat uiteindelijk leidt

tot een hogere kwaliteit van leven én tot een toekomstbestendige Zeeuwse economie. Tot slot pleiten wij voor het systematisch betrekken van de Zeeuwse burger bij de plannen en

ontwikkelingen die op Zeeland afkomen. Dat de Zeeuwen zich zo opvallend sterk verbonden voelen met hun provincie is een groot goed dat zeker door bestuurders serieus genomen dient te worden.

Hoogachtend,

Spoor 2050

Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid